ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ
"Μην μελετάς απλά την Ιστορία. Ζήσε την!"
Η Μάχη του Άσκλου (Asculum - 279 π.Χ.) PDF Εκτύπωση E-mail
Γράφει ο/η Sotiris Christodoulou   
03.05.13

O ΡΩΜΑΪΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ

Κατά την εποχή που εξετάζουμε, ο στρατός των Ρωμαίων ήταν οργανωμένος σε λεγεώνες. Η λέξη προέρχεται από το λατινικό ρήμα “legere” , που σημαίνει «διαλέγω». Οι λεγεώνες αυτές όμως, διέφεραν πολύ από τα στρατεύματα με τα οποία ο Ιούλιος Καίσαρας για παράδειγμα, κατέκτησε διακόσια χρόνια αργότερα την Μεσόγειο…
Κατά την αρχαιότητα, όπου το μεγαλύτερο μέρος του γνωστού τότε κόσμου ήταν χωρισμένο σε «πόλεις – κράτη», οι άντρες στρατεύσιμης ηλικίας πήγαιναν στον πόλεμο εξοπλισμένοι με τον τρόπο που μπορούσε ο καθένας να διαθέσει για τον εαυτό του. Στην ρωμαϊκή κοινωνία όμως, η υποχρέωση της στράτευσης δεν αφορούσε μόνο στους κατοίκους που διέμεναν αυστηρά στην πόλη της Ρώμης και τα περίχωρα της, αλλά και στους κατοίκους των κατεκτημένων περιοχών! Κατά συνέπεια, οι Ρωμαίοι ήταν συνήθως σε θέση να επιστρατεύσουν πολύ πιο πολυάριθμο στρατό απ’ όσο οι εκάστοτε αντίπαλοι τους και αυτό ήταν -σε βάθος χρόνου- ένα από τα μεγαλύτερα τους στρατηγικά πλεονεκτήματα. Στις λεγεώνες λοιπόν, καλούνταν να υπηρετήσουν όσοι άντρες διέθεταν προσωπική περιουσία και ήταν σε θέση να αγοράσουν και να συντηρήσουν τον εξοπλισμό τους αλλά και την διατροφή τους για όσο χρειαζόταν. Σε περιπτώσεις εκτάκτου ανάγκης όμως, οι ζητιάνοι και οι σκλάβοι επιστρατεύονταν επίσης, στους οποίους προμήθευε όπλα το κράτος και στους οποίους εμπιστεύονταν- φυσικά-  πόστα δευτερευούσης σημασίας, όπως η φύλαξη στρατοπέδων κλπ.
Την διοίκηση των λεγεώνων την αναλάμβαναν κάθε ημερολογιακό έτος δύο εκλεγμένοι από την ρωμαϊκή Σύγκλητο ύπατοι. Ο καθένας τους διοικούσε από έναν στρατό - που γι' αυτό λεγόταν υπατικός στρατός - , αποτελούμενο από τέσσερις λεγεώνες : οι δύο από πολίτες της Ρώμης και δύο αποτελούμενες από συμμάχους. Συχνά συνέβαινε οι ύπατοι αυτοί να είναι πολιτικοί αντίπαλοι, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει ιδιαίτερη εμπιστοσύνη και συνεννόηση μεταξύ τους, ενώ εξίσου συχνά συνέβαινε να μην εκλέγονται στο πόστο αυτό για τις στρατιωτικές τους αρετές, αλλά για πολιτικό όφελος. Στα προβλήματα αυτά της διοίκησης των ρωμαϊκών λεγεώνων έρχονταν να προστεθεί και το γεγονός πως πολύ συχνά οι στρατιώτες έδειχναν υπερβολική αυτοπεποίθηση στις πολεμικές τους αρετές, το οποίο συνεπάγονταν έλλειψη πειθαρχίας στις διαταγές.
Ο ρωμαϊκός στρατός παρατάσσονταν για μάχη τοποθετώντας στο «κέντρο» της παράταξης τις λεγεώνες των  Ρωμαίων πολιτών και στα πλευρά του, δεξιά και αριστερά, τις λεγεώνες των συμμάχων. Κάθε λεγεώνα παρατάσσονταν σε τρείς γραμμές. Οι στρατιώτες υπηρετούσαν σε καθεμιά από αυτές τις «γραμμές» επιλεγμένοι ανάλογα με τον εξοπλισμό που μπορούσαν να διαθέσουν, την ηλικία τους και την εμπειρία τους. Έτσι, στην πρώτη - πρώτη γραμμή ενάντια στον εχθρό παρατάσσονταν οι “velites” (από το λατινικό ρήμα “volare” = «πετάω»), οι οποίοι στρατολογούνταν από τις πιο φτωχές οικονομικά τάξεις και τους νεαρότερους σε ηλικία πολεμιστές. Αυτοί ήταν οπλισμένοι μονάχα με μικρές ασπίδες και ακόντια. Ακριβώς από πίσω τους, πολεμούσαν οι “hastati” (από το λατινικό “hasta” = «δόρυ»), που αποτελούσαν ουσιαστικά και την πρώτη γραμμή βαρέως πεζικού, αποτελούμενης από το «άνθος της νεολαίας». Αυτοί, αφού πετούσαν τα ακόντια τους στον εχθρό, επιτίθονταν και μάχονταν με τα ξίφη τους, προστατευμένοι πίσω από μεγάλες οβάλ ασπίδες. Αν οι hastatι αποτύγχαναν , την θέση τους έπαιρναν οι “principes” (= «oι πρώτοι/σπουδαιότεροι») της δεύτερης και κύριας γραμμής πεζικού, άντρες ώριμης ηλικίας με παρόμοιο εξοπλισμό με τους hastati , αλλά οι οποίοι φορούσαν και θώρακα, πλεγμένο από μεταλλικούς κρίκους. Αν και η επίθεση των principes αποτύγχανε, τότε στην μάχη ρίχνονταν και η τρίτη (και τελευταία) γραμμή εφεδρείας, οι λεγόμενοι “triarii” , που ήταν οπλισμένοι με δόρυ και αποτελούνταν από τους πιο ηλικιωμένους και βετεράνους άντρες του στρατεύματος. Αυτούς τους υποστήριζαν από πίσω και σε μικρή απόσταση οι “rorarii” και οι  accensi” (=«υπεράριθμοι»), που ήταν οι λιγότερο αξιόμαχοι και πιο φτωχοί πολίτες και που ήταν οπλισμένοι με σφεντόνες και ακόντια.
Αν και οι Ρωμαίοι βασίζονταν κυρίως στο πεζικό τους για τις μάχες, κάθε λεγεώνα  συνοδευόταν και από μία μικρή μονάδα ιππέων, που ήταν οπλισμένοι με δόρυ και ασπίδα. Κάθε γραμμή μάχης αποτελούνταν από 15 υπομονάδες, που ονομάζονταν “maniples” (= χούφτα,σπείρα σε ελεύθερη μετάφραση) και που η καθεμία από αυτές είχε 60 άντρες, οι οποίοι ήταν παραταγμένοι σε κάποια απόσταση μεταξύ τους ώστε να έχουν ελευθερία κινήσεων για να χρησιμοποιούν τα ξίφη τους. Συνεπώς, η συνολική δύναμη κάθε λεγεώνας υπολογίζεται σε περίπου 5.000  πολεμιστές (…10.000 αν λογαριάσουμε και την κάθε συμμαχική που την συνόδευε.)
Oι σπείρες κάθε γραμμής είχαν κενά μεταξύ τους, τα οποία τα κάλυπταν αυτές των πίσω γραμμών, σε έναν σχηματισμό που θύμιζε κάπως αφηρημένα μια σκακιέρα. Η βασική ιδέα πίσω από αυτό ήταν το να δίνεται έτσι η δυνατότητα στους άντρες να υποχωρούν στην πίσω γραμμή και να αντικαθίστανται γρήγορα από τους ξεκούραστους ξιφομάχους των πιο πίσω γραμμών. Η ιδέα αυτή, της χρήσης δηλαδή  «εφεδρειών»,  ήταν κάτι το πολύ καινοτόμο για την στρατιωτική τακτική του αρχαίου κόσμου και καθοριστικής σημασίας για την επιτυχία και ευκινησία του ρωμαϊκού στρατού.
 

Ο ΣΤΡΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΥΡΡΟΥ

Όταν ο Πύρρος εκστράτευσε στην Ιταλία ως προσκεκλημένος των Ταραντίνων, διοικούσε έναν μοντέρνο στρατό, οργανωμένο γύρω από την μακεδονική φάλαγγα των σαρισοφόρων, όπως και τα υπόλοιπα ελληνιστικά κράτη. Δεν είμαστε απόλυτα βέβαιοι - βάσει των διαθέσιμων ιστορικών πηγών - για το αν τον εκσυγχρονισμό αυτό τον επινόησε ο ίδιος ο Πύρρος ή ο θείος του, βασιλιάς της Ηπείρου Αλέξανδρος Ά. Το βέβαιο είναι πως ο Πύρρος μετέβηκε στην Ιταλία έχοντας υπό τις διαταγές του φαλαγγίτες, ανάμεσα στους οποίους ήταν και βετεράνοι Μακεδόνες πεζοί που τους «δάνειστηκε» από τον βασιλιάς της Μακεδονίας Πτολεμαίο Κεραυνό.
Η φάλαγγα των σαρισοφόρων ήταν ένας νέος τύπος πυκνής φάλαγγας, όπου οι άντρες βάδιζαν κρατώντας και με τα δύο τους χέρια μακριά δόρατα με μήκος γύρω στα 5,5 μέτρα! Το δόρυ αυτό ονομαζόταν σάρισα και χάρη στο μήκος του, επέτρεπε και στους άντρες των πιο πίσω σειρών να μάχονται και αυτοί (σε αντίθεση με την παραδοσιακή ελληνική φάλαγγα των οπλιτών, όπου μόνο οι δύο πρώτες σειρές μπορούσαν να μάχονται συγχρόνως). Το πυκνό τείχος από αιχμές δοράτων ήταν πραγματικά αδιαπέραστο και η μακεδονική φάλαγγα (όπως συνήθως την αποκαλούσαν) κυριάρχησε στα πεδία των μαχών για πάνω από 200 χρόνια!  Το σοβαρότερο της μειονέκτημα ήταν το γεγονός πως η επιτυχία της βασίζονταν στην πυκνή παράταξη των στρατιωτών και επομένως, αν αναγκαζόταν να πολεμήσει σε ανώμαλο έδαφος, όπου οι άντρες δεν θα μπορούσαν να βαδίζουν κολλητά, κινδύνευε άμεσα. Επίσης ήταν ένας πολύ αργοκίνητος σχηματισμός και κατά συνέπεια ευάλωτος σε αιφνιδιαστικές επιθέσεις από τα πλευρά. 
Ο Πύρρος είχε επίσης στην διάθεση του ένα από τα καλύτερα εκπαιδευμένα σώματα ιππέων της αρχαιότητας. Πρώτα απ’ όλα, είχε το βασιλικό άγημα, το οποίο αποτελούνταν απο 500 επίλεκτους Ηπειρώτες ευγενείς, οπλισμένους με το ξυστόν, μία λόγχη με μήκος γύρω στα 4 μέτρα. Έπειτα ήταν και οι 500 Θεσσαλοί ιππείς, τους οποίους είχε επίσης δανείσει στον Πύρρο ο Μακεδόνας βασιλιάς Πτολεμαίος Κεραυνός. Τα δύο ιππικά αυτά σώματα μάχονταν σε σχηματισμό μάχης που τους επέτρεπε να αλλάζουν γρήγορα κατεύθυνση, αλλά και να επικεντρώνουν την πίεση σε ένα μόνο σημείο της εχθρικής παράταξης. Τέλος, οι Ταραντίνοι διέθεσαν και αυτοί στον Πύρρο το πολυάριθμο ελαφρύ ιππικό τους, που ήταν οπλισμένο με ασπίδα και ακόντιο και ήταν φημισμένο στην αρχαιότητα για την ικανότητα του. Το γεγονός πως ακόμα δεν είχαν εφευρεθεί οι αναβολείς για τις σέλες των αλόγων, μας επιτρέπει να υποθέσουμε το πόσο δύσκολο θα ήταν για  τον αναβάτη  το να ιππεύει και να μάχεται συγχρόνως, κρατώντας και μια μεγάλη ασπίδα από το ένα χέρι!
Ο Πύρρος είχε επίσης στη διάθεση του και ένα σώμα επίλεκτων μισθοφόρων ελαφρά οπλισμένων πεζών με τόξα και σφεντόνες. Αυτοί είχαν ως σκοπό να εξασθενούν τον αντίπαλο από απόσταση και να προστατεύουν -χάρη στην ευκινησία τους- τα πλευρά της φάλαγγας. Τέλος, τους ανέθεταν αποστολές σε δύσβατο έδαφος…εκεί δηλαδή όπου η φάλαγγα δεν θα μπορούσε να βαδίσει συντονισμένα. Εκτός από αυτούς τους ελαφρά οπλισμένους, ο Πύρρος διέθετε και έναν μεγάλο αριθμό από ψιλούς (ψιλός= γυμνός), οι οποίοι προέρχονταν κυρίως από τις πιο φτωχές τάξεις των πολιτών, αυτούς δηλαδή που δεν είχαν χρήματα για να διαθέτουν κάποιου είδους πανοπλία ώστε να έχουν το προνόμιο να υπηρετούν στην φάλαγγα. Οι άντρες αυτοί συχνά δεν φορούσαν τίποτα περισσότερο από μια προβιά ή ένα τομάρι ζώου, ενώ ο οπλισμός τους ήταν απλώς ακόντια. Ο ρόλος τους στη μάχη ήταν να προστατεύουν την φάλαγγα, απομακρύνοντας τους τοξότες και ακοντιστές του εχθρού. Τον στρατό του Πύρρου τον συμπλήρωναν και ένας  αριθμός μισθοφόρων πελταστών. Αυτοί οι πολεμιστές κρατούσαν στα χέρια τους μια ελαφριά ασπίδα σε σχήμα μισοφέγγαρου που ονομαζόταν πέλτη. Μάχονταν με μικρά ξίφη και ακόντια και ο ρόλος τους στην μάχη ήταν όπως και αυτός των ψιλών.
Οι Ιταλιώτες σύμμαχοι του Πύρρου μάχονταν όπως και οι υπόλοιπες ελληνικές πόλεις κράτη πριν την εμφάνιση της  μακεδονικής φάλαγγας, δηλαδή ως οπλίτες. Δεν είμαστε απόλυτα σίγουροι για το πόσες δυνάμεις πεζών διέθεσε ο Τάραντας υπό τις διαταγές του Πύρρου, αλλά ξέρουμε πως ο Ηπειρώτης βασιλιάς εξόπλισε και εκπαίδευσε πολλούς από αυτούς τους στρατιώτες να μάχονται με σάρισα, ως τμήμα της δικής του φάλαγγας! Σίγουρα όμως, πολλοί από αυτούς θα εξακολούθησαν να μάχονται με τον παραδοσιακό «οπλιτικό» τρόπο. Τέλος, οι άλλοι σύμμαχοι του Πύρρου και των Ταραντίνων, διέθεσαν πολυάριθμο πεζικό το οποίο ήταν ευκίνητο και ελαφρά οπλισμένο με ακόντια.
Ίσως όμως το πιο εντυπωσιακό όπλο στα χέρια του Πύρρου ήταν οι είκοσι πολεμικοί ελέφαντες του! Αυτοί ήρθαν στην κατοχή του ως στρατιωτική βοήθεια από τον Πτολεμαίο Κεραυνό και ως λάφυρα από τον στρατό του Δημήτριου του Πολιορκητή. Οι Ρωμαίοι δεν είχαν ξαναδεί ποτέ τους αυτά τα θηρία και ήταν επόμενο να τους προκαλέσουν δέος. Κατ’ ευφημισμό τους αποκαλούσαν «αγελάδες της Λουκανίας» (περιοχή της Κάτω Ιταλίας όπου τους πρωταντίκρυσαν). Ο Πύρρος ήταν ίσως ο πρώτος που σκέφθηκε να τοποθετήσει ξύλινο πύργο στη ράχη των ελεφάντων του, για να προστατεύει και να διευκολύνει τα πληρώματα.
Τέλος, ο Πύρρος έχτιζε συστηματικά στην εκστρατεία του οχυρωμένα στρατόπεδα για να εξασφαλίζει καταφύγιο στο στρατό του. Οι ίδιοι οι Ρωμαίοι ισχυρίζονται πως αντέγραψαν το παράδειγμα του για να φτιάχνουν και αυτοί στρατόπεδα για τις λεγεώνες τους.
Όλα αυτά τα παραπάνω μας κάνουν να κατανοήσουμε πως ο Ηπειρώτης βασιλιάς ήταν ένας πολύ ικανός τακτικός και στρατηγικός νους!





Τελευταία ανανέωση ( 08.10.14 )
 

Σαν σήμερα..

1821 : Δυνάμεις του Τουρκοαιγυπτιακού στόλου και στρατού υπό τον Καρά Αλή και Ισμαήλ Μπέη Γιβραλτάρ αντιστοίχως καταλαμβάνουν το Γαλαξείδι και το πυρπολούν σε αντίποινα για την ήττα τους στην Σάμο και την Καλαμάτα.


1821 : Μετά τρίμηνη πολιορκία οι Ελληνικές επαναστατικές δυνάμεις υπό τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη καταλαμβάνουν την Τρίπολη, γεγονός πολύ σημαντικό για τις μετέπειτα κατά ξηρα επιχειρήσεις του Αγώνα. Ο Κολοκοτρώνης - σε αντίθεση με τους υπόλοιπους οπλαρχηγούς - είχε κατανοήσει πως η κατάληψη της Τριπολιτσάς θα ήταν πρωταρχικής σημασίας για την επανάσταση, αφού θα επέτρεπε στις ελληνικές δυνάμεις να ελέγχουν τον Μοριά και να καταλάβουν ευκολότερα τις υπόλοιπες περιοχές του. Είχαν προηγηθεί οι σημαντικές επιτυχίες των Ελλήνων στο Βαλτέτσι (12-13 Μαϊου) και τα Δολιανά (18 Μαϊου). Επακολούθησε ανηλεής σφαγή των Τούρκων, στρατιωτών και αμάχων, από τους διψασμένους για εκδίκηση Έλληνες παρά τις προσπάθειες αρκετών οπλαρχηγών να διασώσουν τους αιχμαλώτους, και η Τριπολιτσά παραδόθηκε στις φλόγες.


Εμφάνιση όλων

Επισκέπτες


Eπισκέπτες από τις 1/9/2008: 22103